ธาตุทั้งสี่
ธาตุทั้งสี่ คือรากฐานสำคัญในศาสตร์การแพทย์แผนไทย ซึ่งประกอบด้วย ธาตุดิน น้ำ ลม และไฟ โดยแต่ละธาตุมีผลต่อสุขภาพและโรคภัยของคนเราอย่างลึกซึ้ง การวิเคราะห์ธาตุเจ้าเรือนจึงเป็นจุดเริ่มต้นของการรักษาและปรับสมดุลร่างกายให้เหมาะสมเฉพาะบุคคล ตามทฤษฎีทางการแพทย์แผนไทยซึ่งมีพัฒนาการมาจากการแพทย์อายุรเวทของอินเดีย ลักษณะของธาตุทั้งสี่ในแพทย์แผนไทย 1. ธาตุดิน (ปถวีธาตุ) ถือเป็นที่ตั้งแห่งกองธาตุ มีคุณสมบัติแข็ง คงรูป คงตัว จับต้องได้ เป็นองค์ประกอบในส่วนที่เป็นโครงสร้าง จำแนกออกได้เป็น 20 ประการ ได้แก่ ผม (เกศา) ขน (โลมา) เล็บ (นขา) ฟัน (ทันตา) ผิวหนัง (ตะโจ) เนื้อ (มังสัง) เส้นเอ็น (นหารู) กระดูก (อัฎฐิ) เยื่อในกระดูก (อัฎฐิมิญชัง) ม้าม (วักกัง) หัวใจ (หทยัง) ตับ (ยกนัง) พังผืด (กิโลมกัง) ไต (ปิหกัง) ปอด (ปับผาสัง) ไส้ใหญ่ (อันตัง) ไส้น้อย (อันตคุนัง) อาหารใหม่ (อุทริยัง) อาหารเก่า (กรีสัง) เนื้อในสมอง (มัตถเก มัตถลุงคัง) 2. ธาตุน้ำ (อาโปธาตุ) มีลักษณะเป็นของเหลว ซึมซาบ ไหลเวียน โดยอาศัยธาตุลมช่วยทำให้เคลื่อนที่ จำแนกออกได้เป็น 12 ประการ ได้แก่ น้ำดี (ปิตตัง) เสมหะ (เสมหัง) น้ำหนอง (ปุพโพ) น้ำเลือด (โลหิตตัง) เหงื่อ (เสโท) มันข้น (เมโท) น้ำตา (อัสสุ) มันเหลว (วสา) น้ำลาย (เขโฬ) น้ำมูก (สิงฆานิกา) น้ำไขข้อ (ลสิกา) น้ำปัสสาวะ (มุตตัง) 3. ธาตุลม (วาโยธาตุ) เป็นพลังภายในร่างกายที่ทำให้มีการเคลื่อนที่ เคลื่อนไหว หมุนเวียน จำแนกออกได้เป็น 6 ประการ ได้แก่ ลมพัดจากเบื้องล่างสู่เบื้องบน (อุทธังคมาวาตา) ลมพัดจากเบื้องบนสู่เบื้องล่าง (อโคมาวาตา) ลมพัดในกระเพาะอาหารและลำไส้ (โกฏฐาสยาวาตา) ลมพัดอยู่ในท้องนอกลำไส้ (กุจฉิสยาวาตา) ลมพัดทั่วร่างกาย (อังคมังคานุสารีวาตา) ลมหายใจเข้าออก (อัสสาสะปัสสาสะวาตา) 4. ธาตุไฟ (เตโชธาตุ) มีลักษณะของการเผาผลาญ เผาไหม้ ให้ความร้อน ให้ความอบอุ่น จำแนกได้เป็น 4 ประการ ได้แก่ ไฟสำหรับอุ่นกาย (สันตัปปัคคี) ไฟทำให้ร้อนระส่ำระส่าย (ปริทัยหัคคี) ไฟเผาให้แก่ชรา (ชิรณัคคี) ไฟย่อยอาหาร (ปริณามัคคี) อ่านบทความอื่นๆ